مصلحت در رویکرد فقهای مسلمان و تلقی روسکو پاند

آمنه مظلوم زاده

دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی،  تهران، ایران

فصلنامه پژوهش های کاربردی در مدیریت و علوم انسانی سال چهارم، شماره دوازدهم، پاییز1402، صفحات 148 الی 166

چکیده

مصلحت به همان مفهوم عام خود یعنی خیر و سودمندی، انگیزه اصلی فعالیت انسان در تمام زمینه های زندگی است. هر چیزی که انسان در فکر یا عمل به دنبال آن است در واقع ناشی از یک غرض باطنی است که همان مصلحت است. این انگیزه هیچوقت در هدف فردی متوقف نمی ماند، و دراهداف بزرگ تر گروهی و اجتماعی هم دنبال می شود. هرکسی در زندگی در جستجوی مصلحت تلاش می کند، خواه فردی باشد یا جمعی، مادی باشد یا اخلاقی، دنیوی یا اخروی. با این حال، مکاتب فکری به مصلحت به گونه ای نگاه کرده اند که با مصلحتی که در تشریع الهی تعریف شده منافات دارد. مصلحت از منظر عقلی محدود به حدود زمان و مکان و نیز به حدود ذهن و تمایلات انسان است، درحالی که مصلحتی که درقوانین دینی تعریف شده است مفهومی متفاوت و همچنین دامنه متفاوتی دارد. در این پژوهش مختصر سعی می‌کنیم شباهت‌ها و تفاوت‌های تلقی فقهی از مصلحت را با تلقی «روسکو پاند» یکی از پیشگامان اندیشه حقوق اجتماعی در ایالات متحده آمریکا بررسی کنیم. این مقایسه را در سه بخش؛ مصلحت درفقه اسلامی، مصلحت از نگاه روسکو پاند و مقایسه نظریه مصلحت در فقه اسلامی و تلقی روسکو پاند ارائه می گردد.

واژگان کلیدی: مصلحت، فقه اسلامی، شریعت، روسکو پاند، پراگماتیسم

اشتراک گذاری در: